Odruchy warunkowe i bezwarunkowe niemowlęcia w rozwoju mowy dziecka

Czym są odruchy?

Pierwsze dwa miesiące życia dziecka odwzorowują wszystko to czego się nauczyło w życiu płodowym. To swojego rodzaju kontynuacja życia płodowego. Po urodzeniu dziecko jest wyposażone w zachowania. Umożliwiają mu instynktownie reagować na bodźce zewnętrzne, które na początku są dla niego czymś obcym. Te automatyczne odruchy determinują przetrwanie oraz sygnalizują, że układ nerwowy malucha rozwija się i dojrzewa.

Jakie są odruchy noworodków?

Każde z odruchów ma swoją cegiełkę w procesie rozwoju mowy. Ze względu na ilość odruchów wymienię tylko te, które bezpośrednio związane są z karmieniem, czyli:
– szukania (odruch Rootinga),
– ssania,
– połykania,
– wymiotny,
– kąsania,
– żucia.

  1. Odruch szukania od około 28. tygodnia ciąży

W pierwotnej wersji służył do poszukiwania źródła pokarmu. Zaspokajanie potrzeb pokarmowych, przetrwanie, poczucie orientacji w przestrzeni oraz wspieranie rozwoju procesów poznawczych to cechy charakterystyczne tego odruchu. Oprócz usprawniania funkcji jedzenia, pełni również rolę w przygotowaniu do gaworzenia, a następnie mowy.

  1. Odruch ssania od około 30–35. tygodnia ciąży

Zaspokaja podstawowe potrzeby pokarmowe, fizyczne przeżycie, a nawet przedłużenie życia, eliminuje stres, zapewnia poczucie bezpieczeństwa i zdolność komunikowania z ludźmi i światem. Odruch ssania odpowiada za koordynację oddychania z połykaniem, która zaczyna rozwijać się około 37. tygodnia ciąży.

  1. Odruch połykania od około 15. tygodnia ciąży

Ma funkcję regulującą procesy ssania, żucia oraz nasycenia, czyli zaspokojenia podstawowych potrzeb pokarmowych oraz dzięki procesom trawiennym fizyczne przetrwanie. Ten odruch funkcjonuje przez całe życie człowieka.

  1. Odruch wymiotny od około 32. tygodnia ciąży

Gwarantuje reakcję obronną organizmu. Gdy działa nieprawidłowo, występuje zaburzone oddychanie , ssanie i przełykanie oraz inne nieprawidłowości.

  1. Odruch kąsania

Przygotowuje do odgryzania oraz żucia pokarmów. Odruch kąsania jest pomocny w dojrzewaniu narządu mowy, a w następstwie artykułowaniu głosek.

  1. Odruch żucia

Ważny jest ze względu na umiejętność jedzenia, zamykania ust, wspomaga rozwój zębów oraz szczęk, a także ma wpływ na artykulację.

Dlaczego odruchy bezwarunkowe niemowlęcia są takie ważne w rozwoju mowy?

Mowa należy do czynności, w której sprawność ruchowa (motoryka) ulega integracji. W aspekcie rozwoju mowy najważniejsza jest pierwotna motoryka ustno – twarzowa. Od niemowlęctwa ma ona wpływ na tworzenie się umiejętności mowy oraz komunikacji, w związku z czym istotne jest zgodne funkcjonowanie oraz właściwa integracja opisanych odruchów i ich reakcji.

Źródła:

  • Fujitsuka, Maki, Early introduction of oral feeding and its impact on full oral feeding and discharge in preterm infants: a systematic review protocol (JBI Evidence Synthesis 2025)
  • Malak R., The influence of the structure of the masticatory system on the presence and severity of the gag reflex in children with cerebral palsy (Advances in Clinical and Experimental Medicine 2025)
  • Hannah Yoo, Rooting Reflex (NCBI 2023)